ĐỀN ĐỨC THÁNH CẢ GÌN GIỮ BÁU VẬT TÂM LINH QUA LỄ HỘI RƯỚC NƯỚC TRUYỀN THỐNG

Theo chương trình tổ chức năm 2026, lễ hội diễn ra từ mùng 3 đến mùng 6 Tết Nguyên đán, trong đó ngày mùng 5 Tết là chính hội – ngày tổ chức nghi lễ rước nước từ sông Hồng về Đền Đức Thánh Cả Các điểm rước bao gồm: Đình Chung – Văn Chỉ – Sông Hồng – Đền Đức Thánh Cả, tạo thành một không gian văn hóa linh thiêng, giàu tính biểu tượng.

Lễ hội rước nước không đơn thuần là một nghi lễ cổ truyền, mà còn mang trong mình ý nghĩa cốt lõi sâu sắc: Đó là nghi lễ cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, quốc thái dân an, thể hiện rõ nét tín ngưỡng nông nghiệp của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ – nơi đời sống gắn bó mật thiết với sông nước và ruộng đồng. Đồng thời, lễ hội còn là biểu hiện sinh động của đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhở mỗi người dân về công lao của các bậc tiền nhân đã có công khai phá, che chở và phù hộ cho mảnh đất này.

Đền Đức Thánh Cả là nơi thờ Lỗ Vương Cự Tào Phán Quan Ngũ Nhạc Hành khiển Thiên quan – vị thần được nhân dân tôn kính là bậc Thượng đẳng phúc thần, có công hiển linh giúp dân trừ tai, diệt họa, mang lại cuộc sống yên bình, ấm no. Theo thần tích lưu truyền, trong những thời kỳ loạn lạc, thiên tai, dịch bệnh, Ngài đã nhiều lần hiển linh phù trợ, khiến “tai ương tiêu tan, nhân khang vật thịnh, phúc lộc đến từng nhà”. Không chỉ vậy, đền còn phối thờ một vị quan họ Trần, từng giữ chức Thái uý Quốc Công triều Lê, người có công lớn trong cuộc chiến chống nhà Mạc, lập lại giang sơn nhà Lê. Nhân dân tin rằng, nhờ sự phù trợ linh thiêng của các ngài mà vùng đất Phú Thịnh qua bao đời vẫn giữ được sự yên ổn, con người hiền hòa, chăm chỉ, quê hương ngày càng phát triển.

Chính từ niềm tin ấy, nghi lễ rước nước từ sông Hồng ra đời và được duy trì qua nhiều thế hệ. Người dân quan niệm rằng, nước lấy từ dòng sông Mẹ – sông Hồng – vào ngày chính hội là nước thiêng, kết tinh linh khí đất trời. Nước ấy được rước về đền để làm lễ dâng cúng, dùng trong các nghi thức tâm linh và được giữ lại làm nước cúng quanh năm, với ước nguyện mang lại phúc lành, bình an cho toàn thể cộng đồng .

Tiến trình nghi lễ rước nước – Nội dung trọng tâm

Điểm đặc sắc và thiêng liêng nhất của lễ hội chính là nghi lễ rước nước ngày mùng 5 Tết. Đây là nghi lễ được chuẩn bị công phu, thực hiện trang trọng, đúng theo phong tục truyền thống của địa phương.

*Công tác chuẩn bị: Trước ngày chính hội, Ban Khánh tiết Đền, Hội Người cao tuổi, cùng các đoàn thể trong xã đã phối hợp chặt chẽ để chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết: Trang hoàng kiệu rước, cờ hội, hương án, tế khí. Chuẩn bị chóe, bình đựng nước thiêng. Lựa chọn những cụ cao niên đức độ, am hiểu nghi lễ để đảm nhiệm việc chủ lễ và trực tiếp múc nước. Phân công lực lượng khiêng kiệu, đội hình rước, đảm bảo nghi lễ diễn ra trang nghiêm, an toàn. Tất cả đều thể hiện sự trân trọng của cộng đồng đối với nghi lễ thiêng liêng đã được gìn giữ qua bao đời. Đoàn rước trang nghiêm, rực rỡ.

Sáng ngày mùng 5 Tết, sau lễ khai mạc, đoàn rước nước chính thức xuất phát từ Đền Đức Thánh Cả ra bến sông Hồng. Đoàn rước được tổ chức long trọng với đầy đủ các thành phần: . Đoàn cờ Tổ quốc, cờ thần, đoàn trống cái, đoàn trống rước, đoàn chấp kích, đoàn chấp kích bát bửu Đền Đức Thánh Cả, đoàn chấp kích bát bửu Đình Chung, đoàn chấp kích xã màu, đoàn nhạc, đoàn xênh tiền, đoàn rước kiệu ảnh Bác Hồ, đoàn rước biểu tượng Văn Chỉ, đoàn rước chóe nước Đền Đức Thánh Cả, đoàn rước chóe nước Đình Chung, đoàn rước chóe nước Văn Chỉ, đoàn rước kiệu Long Đình – Đền Đức Thánh Cả, đoàn rước kiệu Luyện – Đền Đức Thánh Cả, đoàn rước kiệu Luyện Đình Chung, đoàn tế quan, đoàn đại biểu, nhân dân và du khách thập phương. Tiếng trống hội vang lên dồn dập, cờ ngũ sắc tung bay trong gió xuân, những bước chân rộn ràng mà trang nghiêm tạo nên một không khí vừa linh thiêng, vừa tưng bừng – đúng như tinh thần của một lễ hội truyền thống vùng châu thổ sông Hồng.                                                                                                                                                                                                       *Nghi thức lấy nước thiêng

Khi đoàn rước đến bến sông Hồng, các thuyền đã được chuẩn bị sẵn. Theo truyền thống, một cụ cao niên đại diện cộng đồng thực hiện nghi thức khấn vái thần linh sông nước, trời đất và các bậc tiền nhân, xin phép được thỉnh nước thiêng về đền. Sau lời khấn, cụ bô lão dùng gáo múc nước từ dòng sông Hồng, cẩn trọng đổ vào chóe, bình đựng nước đã được bọc vải đỏ – màu tượng trưng cho sự cát tường, linh thiêng. Mỗi gáo nước múc lên không chỉ là nước của dòng sông, mà còn là niềm tin, là khát vọng, là ước nguyện của cả cộng đồng gửi gắm vào đó.

*Lễ rước nước về đền

Nước thiêng sau khi được lấy xong sẽ được đặt trang trọng lên kiệu, đoàn rước tiếp tục hành trình trở về Đền Đức Thánh Cả. Tại đây, nghi lễ dâng nước được tổ chức long trọng vào buổi chiều cùng ngày, với nội dung cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhân dân mạnh khỏe, cuộc sống no đủ. Sau lễ dâng nước là nghi thức sái tịnh – bao sái đồ thờ tự, thể hiện sự thanh lọc không gian tâm linh, chuẩn bị cho một năm mới an lành, thanh khiết.

Không chỉ có phần lễ trang nghiêm, lễ hội rước nước Đền Đức Thánh Cả còn hấp dẫn bởi phần hội phong phú, đậm đà bản sắc văn hóa dân gian. Trong những ngày diễn ra lễ hội, nhiều hoạt động văn hóa – thể thao được tổ chức như: kéo co, đi cầu kiều, bắt vịt, bịt mắt đánh trống được tổ chức vào ngày mùng 4 âm lịch, chương trình văn nghệ được tổ chức vào tối ngày mùng 4 âm lịch. Những hoạt động ấy không chỉ mang lại niềm vui đầu xuân, mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Lễ hội rước nước Đền Đức Thánh Cả có giá trị to lớn trên nhiều phương diện.

Trước hết, đó là giá trị cố kết cộng đồng. Lễ hội là dịp để mọi người, từ các cụ cao niên đến lớp trẻ, từ người đi xa trở về quê, cùng gặp gỡ, cùng chung tay tổ chức, cùng chia sẻ niềm tin và niềm vui. Qua đó, tình làng nghĩa xóm được bồi đắp, truyền thống quê hương được tiếp nối.

Thứ hai, lễ hội phản ánh sâu sắc tín ngưỡng thờ thần nước, thần sông – một đặc trưng quan trọng trong văn hóa nông nghiệp lúa nước của người Việt. Việc rước nước, thờ nước, cầu nước chính là biểu hiện của sự trân trọng thiên nhiên, ý thức hài hòa giữa con người và môi trường sống.

Ngày nay, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng trở nên đáng lo ngại, lễ hội rước nước còn mang một thông điệp thời sự sâu sắc: hãy biết trân quý và bảo vệ nguồn nước, bảo vệ môi trường sống, bởi đó chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững của mỗi địa phương và của cả đất nước.

Lễ hội rước nước Đền Đức Thánh Cả không chỉ là một sinh hoạt tín ngưỡng đầu xuân, mà còn là di sản văn hóa tinh thần vô giá của quê hương. Mỗi người dân chúng ta chính là chủ thể gìn giữ, trao truyền và làm giàu thêm giá trị của lễ hội ấy. Hãy cùng nhau nâng cao ý thức khi tham gia lễ hội: giữ gìn trật tự, vệ sinh môi trường, ứng xử văn minh; đồng thời tích cực tuyên truyền cho thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử, ý nghĩa của lễ hội, để truyền thống tốt đẹp này tiếp tục được bảo tồn và phát huy bền vững trong dòng chảy của thời gian.